To jeden z najważniejszych etapów gospodarki leśnej, podczas którego w miejsce drzewostanu wyciętego wprowadzamy młode pokolenie drzew.

Odnowienia sztuczne

W naszym przypadku jest to najczęstszy sposób polegający na sadzeniu młodych drzewek wyprodukowanych w szkółkach leśnych. Nadleśnictwo Szubin taką również posiada. Znajduje się ona w Żarczynie i produkuje rocznie około 1,80 miliona sadzonek.

Odnowienia naturalne

Od lat podejmujemy próby odnowienia lasu w sposób naturalny. To proces, w którym młode drzewka pojawiają się samoistnie z nasion drzew rosnących na powierzchni lub w jej najbliższym sąsiedztwie.  W naszym Nadleśnictwie dużą część odnowień naturalnych stanowią odnowienia sosnowe, które wspomagamy poprzez pozostawienie drzew nasiennych, tzw. nasienników, które obsiewają powierzchnię miejscowym materiałem nasiennym. Uprzednio wykonujemy przygotowanie gleby np.  orkę, aby stworzyć warunki do kiełkowania nasion.

Odnowienia naturalne to jeden ze sposobów przygotowania młodego pokolenia lasu do zachodzących zmian klimatu. Siewki, które pojawiają się naturalnie i przeżywają pogłębiający się okres suszy oraz zmieniającą się ilość opadów, są znacznie lepiej przystosowane do lokalnych warunków.  Takie odnowienia zwiększają odporność przyszłych drzewostanów i wspierają stabilność ekosystemów. Wymagają jednak dokładniejszego monitoringu, cierpliwości, a czasem także wsparcia poprzez dodatkowe zabiegi pielęgnacyjne lub uzupełnienie odnowieniem sztucznym.

Hodowla lasu, jako podstawowa z nauk leśnych, zajmuje się wzbogacaniem istniejących już zasobów leśnych oraz ich powiększaniem z wykorzystaniem rozwiązań, które niekiedy podsuwa nam sama Natura.

Znajomość podstaw hodowlanych oraz kolejności zachodzących po sobie procesów pozwala na właściwe zrozumienie cyklu występującego w organizmie jakim jest las. Począwszy od zbioru nasion z drzewostanów nasiennych, poprzez wszystkie etapy rozwoju drzew, czy to na szkółce, czy już w lesie, hodowla lasu korzysta z wielu nauk przyrodniczych, takich jak: fizjologia roślin, gleboznawstwo, typologia, botanika oraz innych. 

Wydarzenie z 11 sierpnia 2017 roku znacząco zmieniło nasze podejście do hodowli lasu.  Niebagatelna powierzchnia zniszczonych przez huraganowe wiatry drzewostanów (ponad 2 tysiące hektarów) wymusiło na nas koncentrację wszystkich sił na uprzątnięciu zniszczonych powierzchni oraz w kolejnym etapie - ich odnawiania. Jednak staramy się wykorzystać ten moment do przebudowy składu gatunkowego zniszczonych lasów do zgodnego z ich siedliskiem, czyli zespołem cech klimatycznych (temperatura, wilgotność, ilość opadów, promieniowanie słoneczne) oraz glebowych (woda i powietrze glebowe, obecność mikroorganizmów).  W miejsce zniszczonych sosen staramy się sadzić też dęby, buki, klony, lipy i inne gatunki. W ten sposób las staje się bardziej różnorodny i bardziej odporny na działanie wszystkich czynników szkodliwych z huraganowymi wiatrami włącznie.

Wzrost planu odnowień z ok. 250 hektarów do ponad 500 hektarów rocznie wymusił zmniejszenie wykonania pozostałych zabiegów hodowlanych: pielęgnacji lasu, czyszczeń oraz trzebieży. Pamiętamy jednak, że czekają nas zadania podczas kolejnych etapów rozwoju drzewostanu:

- pielęgnacja upraw, podczas której skupiamy się na wykaszaniu chwastów, które zagrażają drzewkom;

- czyszczenia wczesne – pierwszy zabieg cięć polegający na usuwaniu niepożądanych domieszek w uprawach;

- czyszczenia późne – cięcia przeprowadzane na etapie młodnika (15 - 20 lat), mające na celu rozluźnienie nadmiernie zagęszczonych fragmentów młodnika, usuwanie drzew chorych i wadliwych;

- trzebieże wczesne – to zabieg przeprowadzany w fazie tyczkowiny (ok. 20 do 30 - 35 lat). W tym okresie przyrost skoncentrowany jest na wysokość. Drzewa stają się smukłe i wrażliwe na silne wiatry dlatego ważne jest ich utrzymanie w dużym zagęszczeniu – zwarciu.

- trzebieże późne -  wykonywane w fazie drągowiny (30-35 do 50 lat), w którym wzmożony przyrost wysokości ustępuje przyrostowi grubości. Po drągowinie następuje faza drzewostanu dojrzewającego (50 do 80 lat), w którym drzewa zaczynają obficie obradzać nasiona. Przyrost grubości i wysokości ustaje.

Podczas wyżej opisanych stadiów w las należy włożyć sporo pracy, aby efekt końcowy był wymierny. 

Po tej fazie nadchodzi czas na drzewostan dojrzały (80 do 100 lat), w którym las podlega wyrębowi.

Należy pamiętać, że nie każdy las jest przeznaczony do wyrębu. W polskim modelu gospodarstwa leśnego dzielimy drzewostany na: gospodarcze – przeznaczone do produkcji surowca drzewnego oraz ochronne – w których celem prowadzonej gospodarki jest ochrona danego ekosystemu, np. glebochronne mają za zadanie chronić glebę przed erozja wodną, wodochronne zapobiegają nadmiernej transpiracji wody, itp.

Kolejną i ostatnią fazą jest starodrzew, zwykle powyżej 100 lat. Las przestaje rosnąć, a pojedyncze drzewa zaczynają zamierać. Oczywiście nie dzieje się to szybko. Drzewa, w zależnie od gatunku, żyją po kilkaset lat. W fazie starodrzewu może pojawić się nalot, czyli młode pokolenie lasu powstałe z obsiewu nasion. Nalot jest odpowiednikiem stadium uprawy z tą różnicą, że nalot jest pochodzenia naturalnego, a uprawa sztucznego.

   Cykl życia drzewostanu można porównać do cyklu życia człowieka (płód – nasiono, niemowlę – siewka, dzieciństwo – uprawa, dojrzewanie – młodnik, dojrzałość – tyczkowina i drągowina, dorosłość – drzewostan dojrzewający i dojrzały, starość – faza starodrzewu). jedyną różnica jest tu długość tego cyklu. Mało komu z nas, leśników, dane jest wyhodować drzewostan od A do Z, tj, od uprawy , aż do osiągnięcia dojrzałości. Istotą pracy leśnika jest pozostawienie jak najlepszych drzewostanów dla swoich następców oraz dla ludzi nie będących leśnikami, a w różnym stopniu z lasem związanych. Swoich plonów nie zbieramy rok po roku, jak w przypadku rolnictwa. W pracy leśnika patrzymy dekadę w przód. Dziesięciolecie to jednak minimalny dystans, który swym wzrokiem musi objąć leśnik tworząc przyszły obraz lasu. Dopiero przewidując i planując wygląd, strukturę oraz funkcje kolejnego pokolenia lasu (w przybliżeniu i zaokrągleniu wiek ok. 100 lat) możemy nazywać się  fachowcami z prawdziwego zdarzenia oraz leśnikami przez duże L.